Có lần, sau một event lớn của ngành, tôi mang về 47 danh thiếp. 47. Tôi đếm đi đếm lại và cảm thấy… trống rỗng.

Tôi không nhớ nổi 40 người trong số đó là ai. Tôi không biết họ làm gì, vì sao họ ở đó, và quan trọng hơn — họ chẳng có lý do nào để nhớ tôi.

Đó là lần đầu tiên tôi đặt câu hỏi: networking thực sự là gì?

Networking giả

Networking giả là khi bạn đi event với mục đích "gặp càng nhiều người càng tốt". Là khi bạn trao đổi danh thiếp như trao đổi vé số — hy vọng một trong số đó sẽ trúng giải.

Đó là khi câu hỏi đầu tiên bạn hỏi người mới gặp là "anh/chị làm gì?" — không phải vì bạn quan tâm, mà vì bạn đang tính xem họ "có giá trị gì với mình".

Networking giả là một dạng giao dịch. Networking thật là một dạng đầu tư — vào con người.

Vấn đề của networking giả không phải là nó vô đạo đức. Vấn đề là nó không hiệu quả. Người ta cảm nhận được sự giả đó. Và họ sẽ quên bạn ngay khi bạn bước đi.

Networking thật

Networking thật chậm hơn. Nó không cho bạn cảm giác "đã làm gì đó hôm nay". Nhưng nó để lại dấu ấn.

Networking thật là:

• Hỏi để hiểu, không phải để bán. Khi bạn thực sự tò mò về câu chuyện của người khác, họ sẽ mở lòng.
• Cho trước khi nhận. Một lời giới thiệu, một bài viết hữu ích, một lời khuyên thật lòng — đó là vốn liếng của quan hệ.
• Nhớ chi tiết. Tên con của họ. Dự án họ đang lo lắng. Sở thích cuối tuần. Đó là cách bạn nói với họ rằng bạn thật sự quan tâm.
• Theo dõi mà không "săn". Một tin nhắn sau 3 tháng hỏi "dự án của anh sao rồi?" có giá trị gấp 100 lần một tin nhắn ngay hôm sau "chúng ta hợp tác gì được không?"

Cách tôi đo lường networking

Tôi không đếm số danh thiếp. Tôi tự hỏi mình ba câu, sau mỗi cuộc gặp:

1. Tôi có hiểu thêm về người này so với trước khi gặp không?
2. Tôi có làm được gì để giúp họ không, dù chỉ là nhỏ?
3. Tôi có muốn gặp lại họ không — không phải vì lợi ích, mà vì tôi thấy họ thú vị?

Nếu cả ba câu đều "có", đó là một cuộc gặp đáng giá. Nếu không, dù người đó có là CEO của tập đoàn lớn, đó cũng chỉ là một danh thiếp.

Kết

Trong 10 năm làm việc với doanh nghiệp, tôi nhận ra một điều: những cơ hội lớn nhất trong đời tôi đều đến từ những mối quan hệ nhỏ, sâu, dài hạn — không phải từ những event đông người.

Vậy nên, lần tới khi bạn đi networking event, đừng cố gắng gặp 30 người. Hãy thực sự ngồi xuống với 3 người. Và xem điều gì xảy ra trong 6 tháng tới.

— Vân Thanh

Có một người chị mà tôi rất ngưỡng mộ từng nói với tôi: "Em ơi, đừng bao giờ ngồi xuống bàn với một người mà em đã tính sẵn em sẽ lấy gì từ họ."

Lúc đó tôi 28 tuổi. Câu nói đó thay đổi hoàn toàn cách tôi làm business.

Khái niệm "trao trước"

Trao trước không phải là cho không. Nó là một cách tiếp cận — một mindset. Bạn vào mọi cuộc gặp, mọi mối quan hệ, với câu hỏi: "Mình có thể giúp được gì?" thay vì "Mình lấy được gì?"

Sự khác biệt nghe có vẻ nhỏ. Nhưng nó tạo ra hai loại doanh nhân hoàn toàn khác nhau.

Khi bạn cho đi, bạn không mất gì cả. Bạn chỉ đang gieo hạt. Mùa thu hoạch sẽ đến — chỉ là bạn không biết khi nào và bằng cách nào.

Tại sao "trao trước" lại hiệu quả?

Có ba lý do tôi quan sát được:

1. Nó tạo ra "khoản nợ tâm lý"

Khi bạn giúp ai đó mà không yêu cầu gì lại, họ sẽ ghi nhớ. Não con người được thiết kế để cảm thấy mắc nợ với những ai đối tốt với mình mà không có động cơ. Một ngày nào đó, khi họ có cơ hội — họ sẽ nghĩ đến bạn đầu tiên.

2. Nó cho phép bạn nhìn rõ giá trị thật của mình

Khi bạn cho đi mà không tính toán, bạn buộc mình phải có cái gì đó để cho. Điều này khiến bạn không ngừng học, không ngừng tích lũy giá trị thật sự — chứ không phải chỉ "đóng vai" giỏi.

3. Nó loại bỏ những mối quan hệ độc hại

Có những người chỉ nhận, không trả lại. Khi bạn áp dụng nguyên tắc "trao trước", bạn sẽ nhận ra ai là người xứng đáng để tiếp tục — và ai là người bạn cần lùi lại.

Nhưng đừng nhầm với "cho miễn phí mãi"

Tôi không nói bạn nên làm việc free vô tận, hay luôn chiều theo mọi yêu cầu. Trao giá trị trước không có nghĩa là không có ranh giới.

Nguyên tắc của tôi:

• Tôi sẵn sàng cho 30 phút. Cho lời khuyên, kết nối, gợi ý — miễn nó nằm trong giá trị tôi có thể trao mà không tốn quá nhiều.
• Tôi tính phí cho 3 giờ. Khi nó cần đến chuyên môn sâu, thời gian thực hiện, hoặc cam kết kết quả.
• Tôi nói "không" với người không tôn trọng giá trị tôi cho. Nếu họ coi sự rộng lượng của tôi là dấu hiệu để xin thêm — tôi sẽ rút lui.

Một ví dụ thật

Năm 2022, có một bạn founder trẻ nhắn tin xin tôi 15 phút "trao đổi nhanh". Tôi đồng ý. Bạn ấy hỏi về cách build network trong ngành F&B. Tôi nói thật những gì tôi biết, giới thiệu cho bạn ấy 2 người tôi nghĩ có thể giúp.

Sau cuộc gặp đó, tôi không nghe lại từ bạn ấy suốt một năm.

Đến năm 2023, bạn ấy gọi tôi: "Chị Vân, em vừa được mời làm cố vấn cho một quỹ đầu tư. Họ đang tìm partner để launch một chương trình hỗ trợ startup nữ. Em đã đề xuất tên chị."

Đó là một trong những dự án ý nghĩa nhất tôi từng làm. Và tất cả bắt đầu từ một cuộc gặp 15 phút mà tôi đã quên.

Kết

Trong một thế giới mà ai cũng đang "bán" thứ gì đó, người dám "cho" trước trở thành người dễ nhớ nhất.

Hãy thử trong một tháng. Đi vào mọi cuộc gặp với câu hỏi: "Tôi có thể giúp được gì?" Bạn sẽ ngạc nhiên về những gì quay lại với mình.

— Vân Thanh

Có một thời, tôi cố gắng giống "doanh nhân thành công" mà tôi thấy trên các tạp chí và LinkedIn. Tôi mua những bộ vest đắt tiền tôi không thoải mái mặc. Tôi dùng những thuật ngữ tiếng Anh tôi không thực sự thích. Tôi đi event mà tôi không muốn đi.

Kết quả? Tôi mệt mỏi. Và tôi cũng không thành công hơn.

Quy luật của số đông

Số đông luôn nói với bạn rằng có một "cách đúng" để làm business:

• Bạn phải scaleup nhanh.
• Bạn phải có nhiều follower.
• Bạn phải gọi vốn.
• Bạn phải nói "yes" với mọi cơ hội.
• Bạn phải luôn hustle.

Nhưng "đúng" với ai? Đúng với những founder ở Silicon Valley? Đúng với một người đàn ông 35 tuổi chưa lập gia đình? Đúng với một mô hình tech startup?

Cách của bạn có thể không giống cách của ai cả — và đó không phải là vấn đề. Đó có thể chính là điều khiến bạn khác biệt.

Cách của tôi

Sau nhiều năm thử, tôi nhận ra cách của mình:

Tôi làm việc với ít người hơn — nhưng sâu hơn.

Thay vì cố gắng phục vụ nhiều khách hàng, tôi chọn 5-10 dự án mỗi năm. Mỗi dự án tôi đầu tư toàn bộ tâm trí. Doanh thu không cao như những người scale rộng — nhưng độ thỏa mãn và chất lượng kết quả thì không gì sánh được.

Tôi không "tạo content" mỗi ngày.

Tôi viết khi tôi có gì đó để nói. Có tuần tôi viết 3 bài. Có tháng tôi không viết bài nào. Tôi tin rằng độc giả của tôi cũng không cần thêm tiếng ồn — họ cần thêm sự thật.

Tôi từ chối khoảng 70% cơ hội.

Có những deal lớn, những lời mời danh giá, những partnership "không thể tin được". Tôi vẫn từ chối nếu tôi cảm thấy nó không đúng — với giá trị, với con người, hoặc với thời điểm của tôi.

Lợi thế của "không theo số đông"

1. Sự rõ ràng

Bạn biết mình là ai. Bạn không cần so sánh với ai. Bạn không cần "fake it till you make it" — vì bạn đã là chính mình rồi.

2. Khách hàng đúng

Khi bạn không cố làm hài lòng tất cả, những người tìm đến bạn là những người thực sự cần đúng cái bạn có. Họ trả giá tốt hơn, hợp tác lâu hơn, ít drama hơn.

3. Sự bền vững

Cách của tôi không phải là "viral". Nó không cho tôi 100K follower trong 1 đêm. Nhưng nó cho tôi 10 năm làm việc mà không kiệt sức.

Đặc biệt với phụ nữ

Tôi nghĩ điều này càng đúng hơn với phụ nữ. Vì rất nhiều "cách làm business chuẩn" hiện nay được thiết kế bởi và cho đàn ông — trong một bối cảnh không có trách nhiệm gia đình, không có chu kỳ sinh lý, không có những kỳ vọng xã hội khác.

Khi một phụ nữ cố ép mình vào khuôn đó, cô ấy không chỉ mệt mỏi — cô ấy đang đánh mất những lợi thế độc đáo của mình: khả năng đọc cảm xúc, xây dựng quan hệ sâu, lắng nghe, kiên nhẫn, đồng cảm. Đó là những "siêu năng lực" trong một thế giới ngày càng cần kết nối thật.

Câu hỏi cho bạn

• Cái gì trong cách bạn đang làm business — bạn thực sự yêu thích?
• Cái gì bạn đang làm chỉ vì "ai cũng làm vậy"?
• Nếu không ai nhìn, bạn sẽ làm khác đi như thế nào?

Đừng để câu trả lời của số đông trở thành câu trả lời của bạn. Cách của bạn — dù nó kỳ lạ, chậm hơn, hay không "trendy" — vẫn có thể là cách tốt nhất cho bạn.

— Vân Thanh

Năm 30 tuổi, tôi vẫn nói "yes" với hầu hết mọi thứ. Một cuộc họp lúc 7h tối? Yes. Một dự án không có ngân sách? Yes. Một lời nhờ vả khiến tôi mất cả cuối tuần? Yes.

Kết quả? Tôi kiệt sức. Và tệ hơn — tôi không có thời gian cho những điều tôi thực sự quan tâm.

Tại sao phụ nữ khó nói "không"?

Tôi nghĩ chúng ta được dạy điều đó từ rất nhỏ. Là con gái phải ngoan. Phải biết giúp đỡ. Phải biết "có sao đâu chị". Phải không làm ai buồn lòng.

Lớn lên, điều đó biến thành một thói quen sâu sắc: chúng ta sợ làm thất vọng người khác hơn là làm thất vọng chính mình.

Mỗi lần bạn nói "yes" với người khác mà bạn thực sự muốn nói "no" — bạn đang nói "no" với một phần của chính mình.

Cái giá của việc luôn nói "yes"

• Tôi mất thời gian. Mỗi cuộc gặp tôi đồng ý nhưng không muốn = 1-2 tiếng tôi không có cho gia đình, sức khỏe, hay công việc thực sự quan trọng.
• Tôi mất năng lượng. Sự bực bội âm thầm khi làm việc mình không yêu thích tích tụ thành kiệt sức.
• Tôi mất sự tôn trọng. Nghịch lý là — người luôn nói "yes" thường được coi thường, không phải được yêu mến hơn.
• Tôi mất chính mình. Lịch của tôi đầy ắp những việc của người khác. Tôi không còn biết mình thực sự muốn gì.

Cách tôi học nói "không"

1. Đặt khoảng dừng trước khi trả lời

Câu trả lời mặc định của tôi giờ là: "Cảm ơn anh/chị, để em xem lịch và phản hồi trong 24h nhé." Khoảng dừng đó giúp tôi suy nghĩ thay vì phản xạ.

2. Phân biệt "có thể" và "muốn"

Tôi có thể làm rất nhiều thứ. Nhưng câu hỏi thật là: tôi có muốn không? Và nếu nói "yes" với việc này, tôi đang nói "no" với cái gì?

3. Từ chối với sự tôn trọng

Bạn không cần giải thích dài dòng. Một câu đơn giản là đủ: "Cảm ơn anh đã nghĩ đến em. Lần này em không tham gia được, nhưng em chúc anh thành công."

4. Đừng xin lỗi quá nhiều

"Xin lỗi" liên tục khiến lời từ chối nghe yếu ớt và mời gọi sự năn nỉ. Tôi đã thay "Em rất xin lỗi nhưng..." bằng "Cảm ơn anh, nhưng lần này em sẽ không tham gia."

5. Chấp nhận rằng sẽ có người không hài lòng

Đây là phần khó nhất. Có những người sẽ buồn, sẽ giận, sẽ nói xấu bạn. Điều đó không phải là dấu hiệu bạn làm sai. Đó chỉ là cái giá của việc có giới hạn riêng.

"Không" không phải là từ tiêu cực

Một điều tôi học được: mỗi "không" rõ ràng là một "có" cho điều gì đó khác.

Khi tôi nói "không" với một cuộc gặp 7h tối, tôi đang nói "có" với việc ăn tối cùng gia đình.

Khi tôi nói "không" với một dự án không phù hợp, tôi đang nói "có" với một dự án tôi yêu.

Khi tôi nói "không" với một mối quan hệ độc hại, tôi đang nói "có" với chính mình.

Một thử thách nhỏ

Trong tuần này, hãy thử nói "không" với một việc mà bạn vẫn thường nói "yes" theo phản xạ.

Quan sát điều gì xảy ra. Không gì cả? Tốt. Có người buồn? Họ sẽ qua. Bạn cảm thấy lo lắng? Bình thường thôi — đó là cảm giác của tự do.

Và lần sau, hãy thử nói "không" với hai việc.

— Vân Thanh